Waarom dat zo is?
Hij heeft wat officieel ‘een taalontwikkelingsstoornis’ heet. Afgekort: ‘TOS’. Dit is een aangeboren hersenaandoening die minder bekend is dan autisme, maar vaker voorkomt. Een aandoening bovendien die voor gigantische problemen kan zorgen in het dagelijks leven. Zozeer, dat Ole als student Dierenverzorging alleen zelfstandig kan wonen met 24 uur per dag extra begeleiding. Met nog negen jongvolwassenen verblijft hij sinds twee jaar in woongemeenschap Samast, onderdeel van zorginstelling Stapz. Vooralsnog is het de enige woonvorm in Nederland waar mensen met TOS zelfstandig leren wonen.

Sancta Maria
Ieder heeft een eigen woonstudio in het voormalige kloostercomplex Sancta Maria aan de Bredestraat in Nijmegen. Er is een gemeenschappelijke keuken waar de cliënten koken en eten. „Ik begrijp de vragen wel”, zegt Ole over wat hij moeilijk vindt. „Maar mijn antwoorden komen er niet goed uit. Bij examens geef ik de verkeerde antwoorden, terwijl ik het wel weet.”
Trump
Toch volgt hij de politieke ontwikkelingen met Trump op de voet, vertelt hij. Laatst heeft hij de dierenencyclopedie gelezen, letterlijk van a tot z. Aan zijn verstand ligt het niet, wil hij maar zeggen. Wonderlijk, maar waar: tot en met havo 5 kon hij op school met de nodige ondersteuning goed meekomen. „Maar bij de eindexamens kreeg ik vragen die minder voorspelbaar waren.” Het officiële diploma heeft hij niet gehaald.
Chagrijnig
Ole praat niet zo vloeiend als het hier lijkt. Antwoorden komen na vaker doorvragen en met veel herhalingen die niet meteen een antwoord vormen op de gestelde vraag. Moeizaam zoekend naar de juiste woorden praat hij met hoog stemvolume. „Mensen denken vaker dat ik boos en chagrijnig ben, terwijl dat niet zo is.”
Autisme, adhd
Het probleem van verwerken van taal die ‘in’ en ‘uit’ gaat, is een deel van waar hij en zijn medebewoners mee kampen. Aline van Werven, zijn begeleidster, pedagoog en met Elma Botic mede-oprichter van de woongemeenschap: „TOS is een relatief onbekende aandoening. Bij vrijwel al onze bewoners gaat de taalstoornis samen met een meervoudige communicatieve beperking. Dat kan gaan om autisme, adhd, een verstandelijke beperking, stoornissen die elkaar weer versterken.”
Mimiek en emoties
De meeste jongeren met TOS maken bij contacten met anderen doorlopend mee dat het communiceren niet helemaal goed gaat. Aline: „Ze zien dat ze niet begrepen worden, kunnen vervolgens niet uitleggen hoe dit komt. Mimiek en uitingen zijn niet in overeenstemming, het uiten van emoties is ingewikkeld.” „We trekken ons graag terug, zijn vaker einzelgänger”, vult Ole aan wat het onbegrip van de buitenwereld doet. „We gaan liever niet met een vriendengroep op stap, dat is te druk.”
Ouders
Drie jaar geleden startten Aline van Werven en Elma Botic met de woongemeenschap. „Omdat we steeds vaker hoorden dat deze jongeren net als de meeste anderen ook behoefte hebben aan een zelfstandige woonplek.” Hier krijgen ze met veel individuele begeleiding op maat handvatten voor het zelfstandig wonen. Stap voor stap leren ze zelf hun financiën te regelen en boodschappen te doen, hoe ze hun studio moeten schoonhouden en hoe te reizen met het ov.
Kleuren
Emoties onder woorden brengen is een ander belangrijk leerdoel. Aline: „Een eerste stap kan zijn met de kleuren rood, oranje, geel en groen aangeven hoe boos, verdrietig of eenzaam je bent. Basisemoties bij jezelf herkennen en onder woorden kunnen brengen is belangrijk in het sociale leven.” Daarnaast onderhoudt Stapz korte lijnen met werkplekken van cliënten op dagbestedingen en, zoals bij Ole, de school. Dit, om ervoor te zorgen dat ze niet vastlopen. „De school biedt extra begeleiding met een coach, bij toetsen krijgt Ole extra tijd, vragen worden voor hem aangepast gesteld”, aldus Aline.
Laborant
Schriftelijke antwoorden mag hij achteraf mondeling toelichten. „Laatst nog, over hoe je een zieke agapornis (dwergpapegaai, FH) kan verzorgen. Ik moest drie mogelijkheden geven: van dichtbij bekijken met de juiste handgreep, observeren van een afstandje of in quarantaine zetten. Ik wist ze allemaal, maar had het niet goed opgeschreven.” Nog even, dan heeft Ole zijn diploma als dierenverzorger. Daarna gaat hij een vervolgstudie doen voor laborant. Geen verwarrende keuzemogelijkheden meer, maar eenduidig lab-onderzoek. „Past beter bij mij”, weet hij nu. En ja, hij blijft zichzelf graag verder ontwikkelen bij Stapz. „Over een paar jaar wil ik helemaal zelfstandig kunnen wonen.”